Trong bối cảnh mạng xã hội và công nghệ AI ngày càng phát triển, bạo lực học đường không chỉ diễn ra trong lớp học hay sân trường, mà còn có thể xuất hiện trên không gian mạng dưới nhiều hình thức tinh vi hơn. Từ những bài đăng sai sự thật, hình ảnh bị chỉnh sửa, nội dung xúc phạm danh dự đến việc lan truyền thông tin chưa kiểm chứng, mỗi hành vi tưởng chừng “chỉ là một lần đăng cho vui” đều có thể để lại hậu quả nghiêm trọng cho người khác.
Với mong muốn giúp sinh viên tiếp cận kiến thức pháp luật theo cách gần gũi và thực tế hơn, sinh viên môn Logic học pháp lý ngành Luật kinh tế tại Viện NIIE – NTTU đã tham gia Phiên tòa giả định với chủ đề “Bạo lực học đường trên không gian mạng”. Hoạt động tái hiện một vụ án hình sự liên quan đến hành vi sử dụng mạng xã hội và công nghệ AI để tạo, lan truyền nội dung sai sự thật, xâm phạm danh dự, nhân phẩm của một học sinh khác.
Trong phiên tòa giả định, vụ án được xây dựng xoay quanh bị cáo A – một học sinh do ganh ghét cá nhân đã sử dụng công nghệ AI để tạo ra nội dung không đúng sự thật, sau đó phát tán lên mạng xã hội nhằm xúc phạm nghiêm trọng danh dự của bạn học. Hành vi này không chỉ gây tổn thương về tinh thần cho nạn nhân, mà còn đặt ra vấn đề đáng quan tâm về cyberbullying, hay còn gọi là bạo lực mạng, trong môi trường học đường hiện nay.
Điểm đáng chú ý của hoạt động là sinh viên không chỉ quan sát một tình huống pháp lý, mà còn trực tiếp nhập vai vào các vị trí trong phiên tòa như Hội đồng xét xử, đại diện Viện kiểm sát, luật sư, bị cáo, bị hại và những người tham gia tố tụng khác. Thông qua quá trình xét hỏi, tranh luận và đưa ra nhận định, sinh viên có cơ hội hiểu rõ hơn cách một phiên tòa thực tế được vận hành, từ trình tự tố tụng đến cách đánh giá chứng cứ và lập luận pháp lý.
Để phán xử vụ án, sinh viên đã vận dụng nhiều văn bản pháp luật quan trọng như Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017; Bộ Luật tố tụng hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2021, 2024, 2025; và Bộ luật Dân sự 2015. Việc áp dụng các điều luật vào một vụ việc cụ thể giúp sinh viên nhìn rõ mối liên hệ giữa hành vi, dấu hiệu pháp lý, chứng cứ và kết luận. Đây cũng là cách giúp kiến thức không còn nằm trên trang sách, mà trở thành công cụ để phân tích và giải quyết vấn đề thực tế.
Thông qua phiên tòa giả định, sinh viên được tiếp cận pháp luật theo hướng “thực chiến” hơn. Thay vì chỉ học thuộc điều luật, các bạn được đặt vào tình huống có bối cảnh, nhân vật, động cơ và hậu quả cụ thể. Từ đó, sinh viên hiểu rõ hơn bản chất của việc áp dụng pháp luật: không chỉ là biết điều luật nào được sử dụng, mà còn là biết vì sao điều luật đó phù hợp, chứng cứ nào đủ căn cứ và lập luận nào có sức thuyết phục.
Bên cạnh kiến thức chuyên môn, hoạt động cũng góp phần rèn luyện nhiều kỹ năng mềm quan trọng đối với sinh viên ngành Luật. Đó là kỹ năng giao tiếp và diễn đạt trong môi trường chuyên nghiệp, kỹ năng tranh luận và phản biện, kỹ năng phân tích tình huống, tư duy logic, làm việc nhóm, xử lý tình huống và ứng biến trước các diễn biến phát sinh trong quá trình tranh tụng. Đây đều là những kỹ năng cần thiết cho hành trình học tập và nghề nghiệp của sinh viên sau này.
Không chỉ dừng lại ở khía cạnh pháp lý, phiên tòa giả định còn mang giá trị giáo dục và nhân văn rõ nét. Khi nhập vai vào bị cáo, bị hại hoặc các bên liên quan, sinh viên có cơ hội cảm nhận sâu hơn rằng mỗi hành vi trên không gian mạng đều có thể tạo ra hệ quả thật ngoài đời sống. Một lời nói, một hình ảnh hay một nội dung sai lệch khi được lan truyền có thể gây tổn thương tâm lý, ảnh hưởng danh dự và để lại dấu ấn lâu dài đối với người bị hại.
Đặc biệt, tình huống trong phiên tòa còn giúp sinh viên hiểu rõ hơn sự cân bằng giữa pháp luật và giáo dục, nhất là khi người thực hiện hành vi là người chưa thành niên. Pháp luật không chỉ hướng đến việc xử lý hành vi sai phạm, mà còn đặt trọng tâm vào giáo dục, giúp người vi phạm nhận thức hậu quả, sửa chữa sai lầm và có cơ hội thay đổi. Đây chính là một trong những giá trị nhân văn quan trọng của hệ thống pháp luật.
Từ góc nhìn học tập, phiên tòa giả định giúp sinh viên kết nối lý thuyết pháp luật với thực tiễn một cách sinh động. Từ góc nhìn xã hội, hoạt động góp phần nâng cao nhận thức về trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội, đặc biệt trong thời đại AI có thể tạo ra và lan truyền nội dung nhanh hơn bao giờ hết. Còn từ góc nhìn nghề nghiệp, đây là cơ hội để sinh viên ngành Luật hiểu rõ hơn môi trường làm việc tương lai và từng bước hình thành tư duy pháp lý chuyên nghiệp.
Có thể nói, Phiên tòa giả định “Bạo lực học đường trên không gian mạng” không chỉ là một hoạt động học thuật, mà còn là một trải nghiệm thực tế có ý nghĩa với sinh viên NIIE. Thông qua hoạt động này, các bạn không chỉ hiểu luật sâu hơn, mà còn học cách nhìn nhận vấn đề bằng sự tỉnh táo, trách nhiệm và nhân văn – những phẩm chất rất cần thiết đối với người học luật trong bối cảnh xã hội số hiện nay.
